Prof. Dr. Gülcan Kınacı

LEZZET, SAĞLIK, TAD DOMATESTE TOPLANMIŞTIR

31 Temmuz 2019 23:59
A
a
Domates sağlıklı, kaliteli bir yaşam ve sağlıklı beslenme ilişkisine en çok yakışan gıda maddelerinden biridir. Taze olarak tüketilebileceği gibi ketçap, salça, sos ve kurusu, püresi ve suyu gibi bir çok farklı şekillerde de tüketilebilmektedir. Domates zengin bir mineral, vitamin, organik asit ve besin lifi kaynağıdır. Domates meyvesinin %93-95 i su dur, ayrıca organik asitler (sitrik ve malik asit),  karotenoidler ve lipitleri içermektedir. Domates likopen, lutein, beta karoten, zeaksantin olmak üzere karotenoid adı verilen fito kimyasalları içerir. Domateste bulunan antioksidanlar, alerji engelleyici, iltihap engelleyici, mikrop engelleyici ve kanser önleyici özelliklere sahiptir. Karotenoidler A vitamininin besinlerle alınan başlangıç maddeleri olup, yağda çözünen doğal pigmentlerdir. İnsan vücudu bunu üretememektedir ve daha çok başta domates ve karpuz gibi gıda maddelerinden  sağlamaktadır. Domatese kırmızı rengi veren likopendir. Domatese kırmızı rengi veren likopendir. Likopen doğada çok yaygın bulunan bir karotenoid madde olup kuvvetli bir antioksidandır. Domateste bulunan likopen domates çeşidine, yetiştirildiği yerin toprak özelliklerine, uygulanan gübrelere ve toplanma zamanına yani olgunlaşmasına göre değişmektedir. Likopen domates de bulunan pigmentlerin %80-90’ını oluşturmaktadır.
İnsan vücudunda yağ bakımından zengin olan dokularda, deride, karaciğerde, prostatta daha fazla bulunmaktadır ve vücudun bunu dışardan besinlerle alması gereklidir. Domateslerin işlenmesi (soyulması, parçalanması) ve pişirilmesinin besin değerini, özellikle de likopen bileşiklerini artırabilmektedir. Bu nedenle domates salçası, püresi, ketçabı ve suyunda likopen daha yoğun olmaktadır. Domatesin pişirilmesi likopenin vücuda daha iyi alınmasını, bağırsaklardan daha iyi emilmesini sağlar. Likopen yağda çözündüğü için domatesin yağ ile tüketilmesi veya pişirilirken içine yağ konulması vücudun bu maddeden faydalanmasına katkı yapmaktadır.  Likopenin sağlık üzerindeki koruyucu etkisi antioksidan özelliğinden kaynaklanmaktadır. Vücutta kanser, damar sertliği, iltihabi eklem hastalığına neden olan serbest radikallerin yaptığı etkiyi azaltmaktadır. Bu azaltmaya içerisinde bulunan A, C vitaminleri ve potasyum minerali de katkıda bulunmaktadır. Likopenin yanı sıra domatesin içeriğinde bulunan kumarik asit ve klorojenik asit de örneğin sigarada bulunan ve kanserojen olan nitrozaminlerle mücadele eder. Likopen ve diğer maddeler kolon, mide, rahim, karaciğer, özefagus kanserine karşı koruyucudur. Bunlardan alfa tomatin, prostat kanserine neden olan hücreleri baskılar, üremelerini durdurarak erkekleri prostat kanserinden korur. Likopen akciğerdeki iltihaplanmayı onarıp astım krizi riskini de azaltmaktadır. Kan basıncını yani tansiyonu düşürücü etkiye sahip olup, kalp hastalıklarına karşı vücudun korunmasına katkı yapmaktadır. Domates likopen, lutein, zeaksantin ve A vitamini ile bağışıklık sisteminin güçlenmesine, cilt ve göz sağlığına katkı yapmaktadır. Kan pıhtılaşması ve kanamayı kontrol eden K vitaminin kaynağıdır, sahip olduğu lifler ve yüksek potasyum içeriği ile tansiyonu ve  kolestrolü dengeleyebilmektedir. İçerdiği C vitamini ile demirin emilimini artırırken, hemoglobin hücrelerini artırarak alfa lipoik asit ile glikozun enerjiye çabuk dönüştürülmesine yardımcı olur.
Su içeriğinin yüksek olması nedeniyle cildi parlak ve nemli tutan domates,  lif içeriğinin yüksek olması nedeniyle bağırsağı yumuşak tutar, toksin maddelerin atılmasını sağlar, idrar yolu enfeksiyonuna iyi gelir, mesane kanserine yakalanma riskini azaltır, idrar söktürücü özelliği ile fazla su, ürik asit, tuz ve yağları da atmaya yardımcı olur. Domates, menapoz sonrası kadınlarda östrojen hormonuna benzer etki gösterdiği için rahatlama sağladığı bildirilmektedir. Çorbası, salçası, sosu, turşusu ile hemen hemen her yemeğimiz ve salatamızda yer alan domatesin glisemik indeksi ve kalori değeri düşüktür. Domates çekirdeğinde bulunan kalsiyum ve oksalat ve potasyum içeriğinin yüksek olması nedeniyle böbrek hastalığı olan kişiler tüketirken dikkatli davranmalıdırlar. Günde 2 adetten fazla tüketilmesi durumunda şişkinlik, gaz çıkarma, karın ağrısı, mide bulantısı ve böbrek ağrısına neden olabilmektedir. Kan sulandırıcı ilaç kullananlar günlük tüketim miktarını aşmamaya dikkat etmelidirler. Domates yüksek asit içeriği nedeniyle pişirilirken aliminyum tencere kullanılmamalıdır. Domates yaz mevsimde tüketilmelidir. Kışın ise hazırlanan soslar ve salçaların tüketilmesi sağlık açısından daha faydalıdır. 
1000
icon

Henüz yorum yapılmadı,
İlk Yorum yapan siz olun...

alinti yazarlar ALINTI YAZARLAR
hava durumu HAVA DURUMU
anket ANKET

e-gazete E-GAZETE
sayfalar SAYFALAR
arşiv HABER ARŞİVİ
linkler LİNKLER
duyurular DUYURULAR
Bu haber ilginizi çekebilir! Kapat


Eskişehir ve Eskişehirspor haberleri için gerçek kaynağınız Son Haber Gazetesi