Nesli Özkay Dikkaya

ESKİŞEHİR ŞEKER FABRİKASI

26 Mart 2022 08:01
A
a
Ercan Kardeşler Kuyumculuk
Eskişehir’de son günlerde en çok konuşulan konulardan biri şeker tedarik etmede sıkıntılar yaşanması oldu. Eskişehir Ticaret Odası Başkanı Metin Güler Kazım Taşkent Eskişehir Şeker Fabrikası’nda imal edilen şekere Eskişehirli üreticilerin aylardır ulaşmakta zorluk çektiğini belirtti. Güler ayrıca, şeker sorununun çözüme ulaşmaması durumunda firmaların üretimi durdurabileceklerini ifade etti. Ardından Cumhuriyet Halk Partisi Eskişehir Milletvekili Dr. Jale Nur Süllü Eskişehir esnafının şeker temininde yaşadığı sorunları TBMM gündemine taşıdı.

Eskişehir’de üretilen şekerle üretim yapan firmalar nasıl oluyor da şimdi bu şekere ulaşamıyorlar, bilemiyorum. Ancak bu noktada Eskişehir’de kurulan şeker fabrikasının tarihine ve önemine bir bakış atmak yerinde olacaktır diye düşünüyorum…

Birinci Dünya Savaşı’nın uluslararası ticareti olumsuz etkilemesinin ardından Osmanlı Devleti’nde şeker kıtlığı meydana gelmişti. Şeker kıtlığı Milli Mücadele döneminde de sürmüş, halk şekere ulaşmakta zorluk çekmişti. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulması ile birlikte ve onu izleyen dönemde ekonomik yatırımlara önem verilmiş, özellikle Cumhuriyet’in ilanından sonra ülkede şeker sanayii kurmak için yasalar hazırlanmıştı. Yapılan kanun çalışmaları sonuç vermiş, 1923-1939 yılları arasında 4 şeker fabrikası faaliyete başlamıştı.
Türkiye’de şeker sanayinin kurulması genç Türkiye Cumhuriyeti’nin memlekete sağladığı iktisadi kazanımlarla gerçekleşti. Uzun yıllar şeker sıkıntısı çeken halk şekere 1926 senesinde Uşak ve Alpullu Şeker Fabrikaları’nın açılması ile ulaştı. Ülkede şeker fabrikalarının sayısını arttırmak, üretimde bolluk ve halkın daha ucuz şeker tüketmesini sağlamak gibi amaçlarla 1933 senesinde Eskişehir Şeker Fabrikası, 1934 yılında da Turhal Şeker Fabrikası kuruldu. 1935 senesine gelindiğinde ise Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. oluşturuldu ve mevcut şeker fabrikaları bu yeni kuruluşa bağlandı.
1 Şubat 1933 günüEskişehir Şeker Fabrikasının temelleri atıldı,  1 Nisan 1933’te montaja başlandı, inşaat ve montaj işleri altı ay gibi kısa sürede bitirilerek 20 Ekim 1933’te ilk işletme çalışmalarına başlandı ve 5 Aralık 1933’te resmen işletmeye açıldı.
Fabrikanın 6 ayda tamamlanmasıyla ilgili Sadi Abaç, Kâzım Taşkent’le ilgili yazdığı kitabında şunları anlatır:
“Eskişehir’de Atatürk Bayar’la birlikte Hava üssüne gidiyorlar. Diğerleri istasyonda kalıyorlar. Bir süre sonra Kâzım Taşkent’te Mustafa Kemal Atatürk ile Celal Bayar’ın kendisini yolda bekledikleri bildiriliyor. Arabayla giderken Celal Bayar Mustafa Kemal Atatürk’e Eskişehir’e kurulacak şeker fabrikasından söz etmiş ve fabrikanın yapılacağı yeri göstermiş. O yerde durmuşlar. Atatürk fabrika hakkında etraflı bilgi almak isteyince onu çağırmışlar. Kâzım Taşkent yanlarına vardığında Atatürk fabrikanın ne zaman başlayacağını soruyor. Kâzım Taşkent, o tarihte toprakta don bulunduğunu, yaşlı yerlilerin ifadesine göre ancak Nisan başında toprağa kazma vurmanın mümkün olacağının anlaşıldığını, bu nedenle nisan başında inşaata başlanacağını arz ediyor.
-“Peki, ne zaman bitecektir?” diye soruyor Atatürk.
-“20 Ekim, saat 9’da fabrika işletmeye açılacaktır Paşam.”
-“”Yani gelecek yıl mı?”
-“Hayır, bu yıl Paşam”.
Mustafa Kemal Atatürk taaccüple onun ve Celal Bayar’ın yüzüne bakıyor ve başka bir şey sormuyor. Gerçekten 6 ay sonra Fabrika söylenilen gün ve saatte çalışmaya başlıyor ve ilk şeker ürünü Atatürk’e takdim ediliyor.”
Cumhuriyetin ilk yıllarında dışarıdan şeker ithal edilirken kurulan fabrikalarla seksen yedi bin ton şeker üretme kapasitesine ulaşılmıştır. Ununu, şekerini ve basmasını ithal eden ülke, bu dönemde artık kendi kendine yeterli bir ülke haline gelmiştir.
1933 yılında inşa edilen Eskişehir Şeker Fabrikası ile Sosyal Tesisleri, Türkiye Cumhuriyeti’nin modernleşme hamlelerinin ilk örneklerini oluşturan fabrika tesislerinin önde gelen kuruluşlarından olmuştur.
Bu ülke çok büyük zorluklar atlattı, uzun süreli yoksulluklar çekti. Ancak küllerinden doğmasını bildi ve yokluk var demedi, açlık var demedi, buna çare üretti, kalktı Eskişehir’de şeker fabrikası kurdu! Fabrikanın kuruluş tarihçesini bugün yaşanan şeker sıkıntısında payı olanlar için buraya bırakıyorum…
Kaynaklar:
  • Necmettin Oğur, Eskişehir Şeker Fabrikası, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2015.
  • Atatürk Araştırma Merkezi, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi II, Ankara 2012.
 
 
Arıman Web reklam
ECC Tur
1000
icon

Henüz yorum yapılmadı,
İlk Yorum yapan siz olun...

alinti yazarlar ALINTI YAZARLAR
hava durumu HAVA DURUMU
anket ANKET

e-gazete E-GAZETE
sayfalar SAYFALAR
arşiv HABER ARŞİVİ
linkler LİNKLER
duyurular DUYURULAR
Bu haber ilginizi çekebilir! Kapat


Eskişehir ve Eskişehirspor haberleri için gerçek kaynağınız Sonhaber Gazetesi
Göksel Tantuni Eskişehir