Nesli Özkay Dikkaya

KADINLARI ÇALIŞTIRMA CEMİYET-İ İSLAMİYYESİ

8 Ocak 2022 00:05
A
a
Ercan Kardeşler Kuyumculuk


Osmanlı Kadınları Çalıştırma Cemiyet-i İslamiyesi, Birinci Dünya Savaşı koşullarının içinde ve sonucu olarak İstanbul’da, kâr amacı gütmeyen bir hayır kuruluşu statüsüyle kuruldu. Harbiye Nazırı Enver Paşa’nın gölge başkanı olduğu cemiyetin kurucu üyelerinin tamamı asker ve memur erkeklerdi, 435 asli üyesinden ise yalnızca 78’i kadındı. Cemiyet 1916 yılı kuruluş sözleşmesinde amacını “İşbu cemiyetin maksadı kadınlara iş bulup kendilerini namusuyla gelir temin etmeye alıştırarak himâye etmektir.” şeklinde tanımlıyordu.

 

Cemiyet aracılığıyla kadınlardan gönüllü asker amele taburları meydana getirildi. İstanbul'da Birinci Ordu tarafından oluşturulan Birinci Kadın İşçi Taburu geri hizmette kadınlara istihdam sahası açtı. Bu Osmanlı ordusunda bir ilkti. Kadın taburuna kabul olunan kadınları İstanbul'da Kadınları Çalıştırma Cemiyet-i İslamiyyesi, taşrada mahalli idare meclisleri seçiyordu. Memure kadınların görevleri erkeklerinkiyle aynıydı. Kâtibe ve memureler de zabitân gibi nöbet tutuyorlardı. İşçi taburunda çalışanlar için sekiz saatlik iş günü benimsenmişti.

Tarihte orduya ilk defa alınan, tabura kabul edilen kadınlardan namuslu ve iffetli olduklarına dair mahalle muhtarından onaylı belge isteniyordu. Kadın İşçi Taburuna kâtibe ve memure olarak alınmış olan kadınlar kendileriyle aynı işi yapan erkek subaylarla eşit görülmüyor, subay statüsü verilmiyordu. Bir süre yol işlerinde çalıştırılan kadınlar, gelen ağır kış koşullarıyla beraber taburda yün eğirme işine döndü. Taburda çalışan işçi kadınlara emeklilik hakkı verilmedi, maaşlarından emeklilik kesintisi yapılmadı. Tabura çoğunlukla evli kadınlar alındı, evli olmayanların da cemiyetin “evlendirme kampanyası”yla bir an evvel evlenmeleri teşvik edildi. İşlenebilecek askeri suçlara tabi olan kadınlar için ayrıca bir de özel olarak fuhşu tebeyyün etmek de suç listesine eklendi. Üniforma olarak beyaz başörtüsü dışında siyah bol parçalardan oluşan, yüz peçesiz bir kıyafet takımı benimsendi.

 

İstanbul dışında diğer ordu komutanlıkları bünyesinde benzer girişimler oldu. Bunlardan Cemal Paşa'nın girişimi başarılı oldu. Suriye'de Cemal Paşa'nın öncülüğünde, Dördüncü Ordu'nun bünyesinde Kadın Amele Taburları oluşturuldu. Bu taburlar pamuk hasadı için Çukurova yöresine sevk edildi.

Cemiyetin evlendirme kampanyası

Cemiyetin görevi adayların isteklerini inceleyip doğruluğunu araştırdıktan sonra ilan olarak yayınlamak olacaktı. İzdivaç Talimatnamesine göre, cemiyete kayıtlı üye olan bütün işçilere evlenme zorunluluğu getirildi. “Erkekler en geç 25, kadınlar 20 yaşına kadar evlenmelidir,” deniyordu. Evlilik başvurusu yapan talipler polisin yardımıyla soruşturulacak, evliliğe uygunluğu tespit edilecekti. Cemiyet; yoksul kadınlara çeyiz yardımı, işi olmayan koca adaylarının iş bulmasına aracılık, bu evlilikten çocuk doğarsa maaşlara da yüzde 20’ye kadar zam yapmayı vadediyordu. Kendilerine uygun bir aday olmasına rağmen evlenmeyen üyelerinin maaşlarının yüzde 15’ine kadar el konulacağı, yine de evlenmezlerse cemiyetten atılacakları maddelerini de ekliyorlardı. Cemiyetin başlattığı bu kampanya daha sonra, bir çeşit sektöre dönüşmüş; İzdivaç isminde bir dergi çıkmış, on bir sayı kadar yayınlanmıştı.

1916 yılında kurulan Osmanlı Kadınları Çalıştırma Cemiyet-i İslamiyyesi Birinci Dünya Savaşı’nın bitmesinin ardından kan kaybetmeye başlamış 1923 yılında da tarihe karışmıştır.

Kaynaklar:

  • Yavuz Selim Karakışla, Osmanlı İmparatorluğu’nda Savaş Yılları ve Çalışan Kadınlar Kadınları Çalıştırma Cemiyeti (1916-1923), İletişim Yayınları, 2015.
  • Osmanlı Kadınları Çalıştırma Cemiyet-i İslamiyesi - Bir modernleşme ve sömürü hikâyesi - Çatlak Zemin - https://catlakzemin.com/osmanli-kadinlari-calistirma-cemiyet-i-islamiyesi-bir-modernlesme-ve-somuru-hikayesi/
Arıman Web reklam
ECC Tur
1000
icon

Henüz yorum yapılmadı,
İlk Yorum yapan siz olun...

alinti yazarlar ALINTI YAZARLAR
hava durumu HAVA DURUMU
anket ANKET

e-gazete E-GAZETE
sayfalar SAYFALAR
arşiv HABER ARŞİVİ
linkler LİNKLER
duyurular DUYURULAR
Bu haber ilginizi çekebilir! Kapat


Eskişehir ve Eskişehirspor haberleri için gerçek kaynağınız Sonhaber Gazetesi
Göksel Tantuni Eskişehir