Raporda göre kentteki temel sorunun fiziksel konut yetersizliğinden ziyade, ekonomik kriz ve gelir yetersizliği nedeniyle konuta erişim güçlüğü ve fiyat istikrarsızlığı olduğu öne çıktığı vurgulandı.
Eskişehir Strateji Geliştirme Ofisi (ESGO) tarafından “Eskişehir’de Konut ve Barınma, Yapı Stoku, Kentsel Dönüşüm, TOKİ Uygulamaları, Avrupa’da Sosyal Konut Sistemi” Raporu yayınlandı. Rapora göre Eskişehir’de yaklaşık 20 bin konutun kullanılmadığı ifade edildi. Raporda TOKİ’nin Eskişehir’deki uygulamalarından konut fazlasına, imar ve ulaşım sorununa kadar birçok konuya değinildi.
ESKİ’NİN VERİLERİ KAPSAMINDA
Raporda Eskişehir Su ve Kanalizasyon İdaresi (ESKİ) Genel Müdürlüğü’nün su sayaçları verilerine göre Eskişehir’de 382 bin 309 faal abonenin bulunduğu fakat abonelerin 15 binin pasif olduğu belirtilerek “Yaklaşık 15 bin konut boş (kiralık, satılık, bekletilen ya da nadiren kullanılan ev) durumdadır. Bir diğer veri ise; 2025 yılı öncesi takılan 3 bin 406 yeni sayacın abone işlemleri henüz başlatılmamıştır. 2025 itibariyle Kasım ayına kadar takılan yeni sayaçların bin 417’sinin abone işlemleri de henüz başlatılmamıştır. Dolayısıyla Eskişehir merkezde kesin olarak boş konut sayısının 4 bin 823 olduğu ifade edilebilir. Abone işlemleri başlatılmayan ‘yeni sayaç sayıları’ ile ‘pasif abone sayıları’ toplandığında kullanılmayan yaklaşık 20 bin konut olduğu görülmektedir” ifadelerine yer verildi.
5 BİN BİNA ACİL DÖNÜŞTÜRÜLMELİ
Şehir merkezinde bulunan yaklaşık 100 bin binanın 52 bininin İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) Eskişehir Şubesi tarafından incelendiği ifade edilen raporda, “Öncelik, 1999 öncesi eski yapılaşma ve zayıf zemin bulunan bölgelere verilmiştir. Geri kalan 48 bin bina, büyük ölçüde yeni, sağlam zeminli ve az katlı yapılar niteliğindedir” bilgisi verildi ve İMO, Eskişehir’de acil olarak 5 bin binanın dönüştürülmesi gerektiğini kaydetti.
KONUTTA SORUN YÜKSEK FİYATLAR
ESGO’nun hazırladığı raporda görüşlerine yer verilen İMO Şube Başkanı Orkun Kılıç, Tepebaşı ve Odunpazarı belediyelerinde ortalama yıllık 2 bin ruhsat çıktığını belirterek ruhsatların büyük kısmının siteler, bir kısmının ise 2-4 dairelik küçük binalar olduğunu vurguladı. Ortalama 3 daire kabul edildiğini belirten Kılıç, yılda en az 6-7 bin konutun üretildiğini ifade etti. Kılıç, “2025 Ekim sonu itibarıyla iki belediyeden 3 bin 800 ruhsat çıkmıştır. Her ruhsatta ortalama 3 bağımsız bölüm varsayıldığında, 10 ayda 10 binin üzerinde konut üretimi anlamına gelmektedir. Eskişehir’de acil yapılması gereken konut ihtiyacı yok. Çevremizde ‘satılık ve kiralık konut bulamıyorum’ diyen yok. Sıkıntı olan durum, fiyatlar yüksek. Ama bu sadece konutta mı? Gıdada, giyside, her şeyde… Bu ekonomiyle alakalı bir durum. Bu pahalılığı da toplu konut yaparak düşüremezsiniz” dedi.
2 YENİ ÇEVRE YOLU
Ulaşım sorununun çözümüne ilişkin de önerilerde bulunan Kılıç, öncelikle üst ölçekli planlarda öngörülen bu iki yeni çevre yolunun hayata geçirilmesi gerektiğini, OSB–kent bağlantısının planlı biçimde düzenlenmesi gerektiğini ve yeni konut alanları tartışmasından önce bu altyapıların ele alınması gerektiğini vurguladı.
3 AFET RİSKLİ ALAN
Araştırma göre Eskişehir’de, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yetkisinde bulunan 3 adet afet riskli alan yer alıyor. Bu alanlar; Gündoğdu, Küçük Sanayi Sitesi ve TOKİ yetkisinde bulunan Karapınar Gecekondu Önleme Bölgesi olarak sıralanıyor.
GÜVENLİ BÖLGEDE KONUT ÜRETİLMEDİ
Raporda 1/25 bin Ölçekli Nazım İmar Planı’na göre jeolojik açıdan en güvenli yerleşim bölgesinin Muttalip, Koyunlar, Sakintepe gibi kuzey kesimler olduğu belirtildi. TOKİ’nin bu bölgeleri değerlendirmediği vurgulana araştırmada, “2. derecede güvenli bölgelerin ise kentin güney kesimleri (Yukarıçağlan, Aşağıçağlan, Kayapınar yöreleri) olduğu vurgulanmaktadır. TOKİ, en güvenli yerleşim alanları olarak plan notlarında vurgulanan Muttalip, Koyunlar, Sakintepe gibi bölgelerde herhangi bir toplu konut çalışması planlamamıştır. Buna karşılık, 2. derece güvenli alan olarak belirtilen ve rezerv alan ilan edilen yerlere (örneğin Kocakır) toplu konut projeleri planlamaktadır” denildi.
YEREL YÖNETİMLERLE İŞ BİRLİĞİ YAPMADI
Raporda TOKİ’nin yerel yönetimlerle iş birliği yapmadığına dikkat çekilerek, “Yerel yönetimlerle iş birliği yapılmadığı, planlarda en güvenli yerleşim bölgeleri olarak işaret edilen alanlarda proje üretilmezken, rezerv alan ilan edilen, altyapısı olmayan bölgelerde yoğun projeler planlandığı, kentsel entegrasyon ve gettolaşmayı önleyici ‘serpiştirilmiş sosyal konut’ yaklaşımının görülmediği eleştirileri öne çıkmaktadır” ifadelerine yer verildi.
ZORUNLU İSTİŞARE ŞART
Raporda Eskişehir özelinde önerilere de verildi. Konut sorununa ilişkin öneriler arasında şunlar yer aldı: “Eskişehir’de gerçek konut stokunun, boş ve atıl konutların, farklı gelir gruplarının barınma durumunun net bir haritası çıkarılmalıdır. Neden uzun süre boş kaldıklarının saptanması, vergisel düzenlemeler, teşvik ve yaptırım mekanizmaları gibi araçlarla bu stoklar barınma sorunu yaşayan kesimlere yönlendirilebilir. Yapı stoku envanterinde belirlenen 5 bin öncelikli binanın dönüşümü için; merkezi ve yerel düzeyde finansman modelleri, kira destekleri, yeni rezerv alanı ortaya konarak yerinde dönüşüm ilkeleri ile planlı ve adil bir süreç yürütülmelidir. TOKİ’nin Eskişehir’de hayata geçirdiği projelerde; Eskişehir Büyükşehir, Odunpazarı ve Tepebaşı belediyeleri ile zorunlu istişare ve ortak karar mekanizmaları kurulmalıdır. Zemin etütleri, altyapı ve üstyapı yatırımları, sosyal donatılar proje öncesi netleştirilmelidir. Rezerv alanlarda; Kocakır’da olduğu gibi alanın kullanım amacından sapılmaması, yol, altyapı, yeşil alan, okul, sağlık, sosyal tesis, ibadet alanları ve istihdam alanlarının bütüncül planlanması, ulaşım bağlantıları ve çevre etkilerinin önceden değerlendirilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde bu alanlar, yeni gettolar ve mali yük merkezleri hâline gelebilir.”
