Raporda, kontrolsüz büyüyen zincir market sisteminin yalnızca ticari değil, ekonomik ve sosyal açıdan da ciddi sonuçlar doğurduğu vurgulandı.
“Perakende sistemi yapısal soruna dönüştü”
ESGO’nun hazırladığı perakende sektörü araştırmasında, Türkiye’de yıllardır çıkarılamayan Perakende Yasası nedeniyle özellikle gıda merkezli zincir marketlerin hızla yayıldığı belirtildi. Merkezi satın alma sistemleri ve agresif şubeleşme politikalarıyla büyüyen market zincirlerinin, küçük esnaf üzerindeki baskıyı artırdığı ifade edildi.
Raporda, mevcut sistemde mağaza yoğunluğunu sınırlandıran düzenlemelerin bulunmadığı, ürün çeşitliliği ve çalışma saatlerine ilişkin net kuralların olmadığına dikkat çekildi. Bu durumun ise yerel ekonomiler üzerinde dengesiz bir yapı oluşturduğu kaydedildi.
“Aynı caddeye üç market” vurgusu
Araştırmada, zincir marketlerin yalnızca bakkal ve küçük marketleri değil; kasap, züccaciye ve farklı meslek gruplarını da doğrudan etkilediği belirtildi. Kontrolsüz büyümenin mahalle ekonomilerinde tek tip ticari yapıya neden olduğu değerlendirmesi yapıldı.
Eskişehir’deki tablo dikkat çekti
ESGO’nun Eskişehir Ticaret Odası verileriyle hazırladığı çalışmaya göre kentte faaliyet gösteren gıda merkezli zincir market sayısı 2026 yılı itibarıyla 626’ya ulaştı. Bu marketlerin 595’inin vergi merkezinin Eskişehir dışında bulunduğu, yalnızca 31’inin vergi kaydının kentte olduğu belirtildi.
Raporda, kentte oluşan ekonomik değerin önemli bölümünün şehir dışına aktarıldığına dikkat çekilerek, “Gelirin yerelde üretildiği ancak yerel ekonomiye aynı ölçüde geri dönmediği bir yapı oluşuyor” değerlendirmesine yer verildi.
“Yük yerelde, gelir merkezde kalıyor”
Araştırmada sektör temsilcileri ve saha görüşlerine de yer verildi. Zincir marketlerin şehirde çöp, altyapı ve trafik yükü oluşturduğu ancak vergi gelirlerinin başka kentlere aktarıldığı yönündeki eleştiriler dikkat çekti.
Küçük esnafın ruhsat ve faaliyet alanı konusunda çeşitli sınırlamalarla karşılaştığı ifade edilirken, zincir marketlerin çok sayıda ürünü aynı anda satabilmesinin rekabet dengesini bozduğu görüşü paylaşıldı.
Çözüm için Perakende Yasası çağrısı
ESGO raporunda çözüm önerileri de sıralandı. Buna göre; Perakende Yasası’nın bir an önce çıkarılması, mağaza yoğunluğuna kriter getirilmesi, ürün çeşitliliğinin düzenlenmesi, yerel üreticinin desteklenmesi ve zincir marketlerin sosyal sorumluluk yükümlülüklerinin artırılması gerektiği ifade edildi.
Raporda ayrıca belediyelerin yükünü hafifletecek katkı mekanizmalarının oluşturulması ve vergi gelirlerinin yerelleştirilmesine yönelik modeller geliştirilmesi önerildi.
“Sorun marketlerin varlığı değil”
Araştırmanın sonuç bölümünde ise dikkat çeken bir değerlendirme yer aldı. Raporda, “Sorun zincir marketlerin varlığı değil; bu yapının kuralsız, dengesiz ve yerel ekonomiyi zayıflatacak şekilde kontrolsüz büyümesidir” ifadelerine yer verildi.
