İzmir Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda yaşanan patlamada 19 işçi yaşamını yitirirken, işçi sağlığı ve güvenliği konusu yeniden gündeme geldi. İşverenlerin emek sömürüsü üzerinden daha fazla kar hırsı, sermayeyi koşulsuz şartsız destekleyen ve buradan nemalanan iktidarın denetim yetersizliğinin yanı sıra işçilerin haklarını savunmakla yükümlü sendikaların görev ve sorumluluklarını ne ölçüde yerine getirdiği bir kez daha tartışma konusu oldu. Sendika başkanlarının gazetecilere demeç vermekten dahi çekindiği bir dönemde, işçilerin çalışma koşullarının iyileştirilmesi, haklarının korunması ve iş güvenliğinin sağlanması konusunda sendikaların ne kadar etkin rol oynadığı sorgulanır hale geldi. Türk Harb-İş Şube Başkanı Hasan Atak, iş cinayetlerinin önlenmesinde sendikaların ve devletin denetim mekanizmalarının önemine dikkat çekti.
İHTİYAÇ DEĞİL ZARURET
Yaşanan iş cinayetlerinin taziye mesajlarıyla geçiştirilemeyeceğini vurgulayan Atak, konunun artık ertelenemeyecek bir noktaya geldiğini söyledi.İş kazalarının temelinde mevzuat eksikliğinden ziyade uygulama ve denetim sorunlarının bulunduğunu savunan Atak, işverenlerin üretim ve karlılık hedeflerini işçi güvenliğinin önüne koyduğunu dile getirdi. İş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin bir tercih değilhem yasal hem de zorunlu bir sorumluluk olduğunu belirten Atak, şu ifadeleri kullandı:“İş yerlerinde gerekli önlemlerin alınması artık bir ihtiyaç değil, zarurettir. Buradaki ana sorunlardan biri, iş yerlerinin yeterince denetlenmemesidir. Bu yasal zorunluluğu işçiler adına devlet takip eder, sendikalar da gündeme getirerek gerekli kurum ve kuruluşlara iletir. Devlet denetim mekanizmalarını harekete geçirir. Ancak bu sistemi yeterli ölçüde kuramazsanız Aliağa’da yaşanan facia gibi olayları yaşamaya devam edersiniz.”
KİMSE İSTİFA ETMEDİ
Türkiye’nin iş cinayetleri konusunda önemli kırılma noktalarından birinin Soma’da 301 madencinin hayatını kaybettiği facia olduğunu hatırlatan Atak, olayın ardından kamuoyunda oluşan tepkinin zamanla gündemden düştüğünü söyledi. Soma faciasının ardından sorumluların hesap vermesi ve olayın nedenlerinin şeffaf biçimde araştırılması gerektiğini belirten Atak, “Bir süre başsağlığı ve taziye mesajları Türkiye gündemini oluşturdu ama arkasından kimse hesap sormadı ya da kazanın nedenleri şeffaf bir şekilde araştırılmadı. Daha acı bir şey söyleyeyim; istifa eden bir tane insan olmadı” diye konuştu. Aliağa’da yaşanan facianın ardından da benzer bir sürecin yaşanmaması gerektiğini vurgulayan Atak, kamuoyunun bilgilendirilmesi ve sorumluların hesap vermesi çağrısında bulundu.
SORUMLULUK ÇOK İŞLEV AZ
İş yerlerinde iş sağlığı ve güvenliği uzmanlarının görevlendirilmesinin tek başına yeterli olmadığını belirten Atak, mevcut sistemde uzmanların bağımsız hareket edemediğini savundu. Uzmanların maaşlarını işverenlerden almasının denetim süreçlerini olumsuz etkilediğini ifade eden Atak, bazı işverenlerin bu uzmanları kendi sorumluluklarını paylaşmak ya da ortadan kaldırmak için bir kalkan olarak kullandığını söyledi. İş sağlığı ve güvenliği uzmanlarının iş yerindeki eksiklikleri özgürce dile getirebilmesi ve gerekli yaptırımların uygulanmasını sağlayabilmesi gerektiğini vurgulayan Atak, “Eğer siz bir işçiye gerçek manada eğitim vermiyorsanız, iş yerindeki herhangi bir çarpıklığı uzman olarak dile getiremiyorsanız ve bunu dile getirdiğinizde gerekli yaptırımı uygulayamıyorsanız uzmanların orada bulunması göstermelikten öteye gidemez. Sorumluluğu çok ama işlevi az olan bir sistem ortaya çıkar. Şu anda iş yerlerinin yüzde 90'ı bu hale gelmiş vaziyette” diye konuştu. Uzmanların müfettiş gibi görev yapabilmesi ve iş yerlerinde objektif denetim gerçekleştirebilmesi gerektiğini kaydeden Atak, “Eğer bağımsız olarak SGK'nın sorumluluğunda bir denetleme sistemi kuramazsanız, iş sağlığı ve güvenliği uzmanlarını müfettiş tarzında çalıştıramazsanız ve işverenden de işçilerden de bağımsız bir denetim anlayışını hayata geçiremezseniz iş kazalarının önüne geçemezsiniz” ifadelerini kullandı.
CEZALAR CAYDIRICI DEĞİL
İş kazalarında sorumlulara uygulanan cezaların caydırıcı olmadığını savunan Atak, işverenlerin mevcut yaptırımları göze alarak üretim ve karlılık hedeflerini önceleyebildiğini söyledi. Büyük fabrikalarda yaşanan ölümlü kazalarda sorumlulara gerekli yaptırımların uygulanmadığını öne süren Atak, şu değerlendirmede bulundu: “Buna o kadar çok örnekle karşılaşıyoruz ki cezalar asla caydırıcı değil. Türkiye'de bir apartman yöneticisiyle ilgili işlem yapılırken yaptırımlar çok üst seviyeye çıkarılabiliyor ama koskoca bir fabrikayı yöneten insanlara iş kazalarında ölüm ya da kalıcı hasar meydana geldiğinde aynı yaptırımlar uygulanamıyor. Böyle olunca işveren kendi karlılığını ön planda tutarak işçinin yaşadığı sıkıntıları maliyet hesabı olarak görebiliyor.”
İŞÇİLERİN YÜZDE 90'I ÖRGÜTSÜZ
İşçi sağlığı ve güvenliği konusunda sendikaların denetim süreçlerinde daha etkin rol üstlenmesi gerektiğini belirten Atak, Türkiye'de sendikalaşma oranının düşüklüğüne dikkat çekti. Çalışan işçilerin yalnızca yüzde 10-11'inin sendikalı olduğunu, yaklaşık yüzde 90'ının ise örgütsüz bulunduğunu ifade eden Atak, sendikal örgütlenmenin önündeki engellerin kaldırılması çağrısında bulundu. İş yerlerinde sendikalaşmanın yaygınlaştırılması gerektiğini dile getiren Atak, sendikalara iş sağlığı ve güvenliği kurullarında daha fazla yetki verilmesini istedi. Atak, “Hemen hemen bütün iş yerleri sendikalaşmalı, sendikalar orada ön plana gelmeli. Sendikalara denetlemede ortak olacak iş sağlığı ve güvenliği kurullarında yetkiler verilmeli. Bu süreç bağımsız iş sağlığı ve güvenliği uzmanları tarafından yürütülmeli. İşverenler, yerine getirmedikleri zorunlu koşullar nedeniyle ağır cezalar almalı. Aksi takdirde iş kazalarının önüne geçemeyiz” dedi.
SİYASİ OTORİTEDEN BAĞIMSIZ OLMALILAR
Sendikaların işçi haklarını savunma konusunda yeterince etkin olup olmadığına ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Atak, Türk-İş başta olmak üzere konfederasyonların siyasi otoriteden ve kendilerini yönlendirebilecek dış etkenlerden bağımsız hareket etmesi gerektiğini söyledi. Sendikaların bağımsız bir yapıya kavuşamadığı sürece işçi sınıfının sorunlarına etkili biçimde müdahale edemeyeceğini belirten Atak, “İşçi sınıfını temsil eden kurumlar, siyasi otoriteden ve kendilerini yönlendirebilecek her türlü kurum ve kuruluştan bağımsız olmadıkları sürece bu süreçlere etkili ve etkin şekilde müdahale edemezler” dedi.Sendikaların mevcut yasal düzenlemeler ve toplu sözleşmeler konusunda da daha güçlü bir mücadele yürütmesi gerektiğini ifade eden Atak, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ile 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun işçileri yeterince korumadığını savundu. Toplu sözleşmelerde işçilerin haklarını güvence altına alacak hükümlerin yer alması gerektiğini belirten Atak, Türk-İş, DİSK ve Hak-İş gibi konfederasyonların bu konuda daha etkin rol üstlenmesini istedi.Atak, “Masaya oturan Türk-İş, DİSK ve Hak-İş gibi konfederasyonların bizim hakkımızı ve hukukumuzu koruması gerekiyor. Bizden gelen uyarıları dikkate alarak toplu sözleşmelere daha etkili ve işçiyi koruyan maddeler koymaları gerekiyor. Yasaların hazırlanması sürecinde de yasa koyucular nezdinde etkin lobi faaliyetleri yürütmeliler” ifadelerini kullandı.
BİR KELİMEYİ BİLE DEĞİŞTİREMEDİK
Eskişehir'deki savunma sanayisi çalışanlarının sorunlarına da dikkat çeken Atak, sendikacılığın ücret politikalarından ibaret olmadığını vurguladı. İşçinin gelirinin artırılmasının önemli olduğunu ancak çalışma koşulları ve yaşam hakkının da sendikaların temel sorumlulukları arasında bulunduğunu ifade eden Atak, şöyle konuştu: “Bizim görevimiz sadece ücret politikası yapmak değil. Elbette önemli olan aileye giren ekmeğin büyümesidir. Ancak ekmeği büyütürken insanların hayatta kalmasını ve yaşamasını da sağlamak gibi bir sorumluluğumuz var. İnsanları işsiz, ailesini babasız ya da annesiz bırakmayacak bir anlayışla sendikacılık yapmalıyız. Hak ve menfaatlerimizi koruyacağız, geliştireceğiz ama bizi var eden işçilerimizin hayati sorumluluklarına da sahip çıkacağız.”Atak, “Türkiye'de bir yasa değişti. İşçi sağlığı ve güvenliği olan bir yasa, iş sağlığı ve güvenliğine dönüştü. Orada bile biz sendika olarak, sendikalar olarak bir müdahalede bulunamadık. Bir cümleyi bile değiştirmeye gücümüz yetmiyorsa Türkiye'de sendikacılık yapmanın, sendikacı olmanın da bir anlamı kalmamıştır. İşçilerin haklarını savunamayacaksak bizim görev yapmamız da sembolik hale gelir. Bu durumdan çıkılması gerekiyor. Konfederasyonların artık taşın altına elini koyması, gerçek anlamda sorumluluk alarak görevlerini yerine getirmesi gerekiyor” diye konuştu.
SORUMLULAR HESAP VERMELİ
Türkiye’de işçi ölümlerinin önlenmesinin mümkün olduğunu ancak bunun için öncelikle yaşanan kazalarda sorumluların hesap vermesi gerektiğini belirten Atak, Aliağa’daki facianın tüm yönleriyle araştırılması çağrısında bulundu. Atak, “İhmaller varsa bunlar kamuoyuyla şeffaf bir şekilde paylaşılmalı. Bu ihmalleri kimler yarattıysa, sorun sistemden kaynaklanıyorsa sistemle, kişilerden kaynaklanıyorsa kişilerle ilgili gerekli yaptırımlar uygulanmalı. Alınan önlemler de kamuoyuna açıklanmalı. Herkes hafızasını biraz zorladığında geçmişte yaşanan iş kazalarının ardından gerçek anlamda hesap sorulduğunu hatırlayamayacaktır. Böyle olduğu sürece Türkiye'de iş cinayetlerinin önlenmek istendiğini ve bunun için büyük çaba harcandığını söylemek mümkün değil. Maalesef bunu bütün sosyal paydaşlar için söyleyemiyorum” ifadelerini kullandı.
