Dondurma her kesimden ve yaştan insanın severek tükettiği, bunaltıcı sıcakların olduğu yaz aylarında serinleten bir üründür.
Değişik tat ve aromaya sahip pek çok dondurma türü bulunmaktadır. Özellikle meyve ve meyve sosu kullanılarak üretilen dondurmalar yani meyveli dondurmalar sadece sütle yapılan dondurmalara göre daha besleyici ve sağlığa daha faydalı olduğu için son yıllarda daha da önem kazanmıştır. Bu dondurmalara yapımı sırasında katılan meyveler, meyve püreleri, meyve suları ve bazı kuruyemişler dondurmanın faydalarının daha da artmasına neden olmaktadır.
Besin değeri yüksek ve sağlık üzerinde olumlu etkileri olan yani fonksiyonel bir dondurma olarak kabul edilen karpuzlu dondurma diğer dondurma çeşitlerine göre vitamin, mineral, antioksidanlar ile zengin bir gıdadır. Farklı maddeler kullanılarak, farklı yapım şekillerinde üretilebilen karpuzlu dondurmaların hepsinde ana madde dondurulmuş çekirdeksiz karpuz, süt ürünleri(yoğunlaştırılmış süt, tam yağlı süt ve sıvı krema, krem şanti) bazen tercihe göre suyu alınmış süzme yoğurt, tatlandırıcı olarak toz şeker, pudra şekeri, bal, pekmez, dut kurusu, kuru üzüm veya şeker hastaları yada kalori almak istemeyenler için tatlandırıcıdır. Karpuzlu dondurma, sade dondurmaya göre lif içermesi, flavonoidler (bitkideki renkli bileşikler), karotenoidler (meyvelere sarı, kırmızı, turuncu rengi veren renk pigmentleri) ve polifenoller (meyvelerde olan güçlü antioksidan etkiye sahip bileşikler) gibi bileşenlerce zengin olması, yani kuvvetli antioksidan özelliğe sahip olması, ülkemizde çok üretilen bir meyve olması, diğer meyvelere göre ucuz olması nedeniyle dondurma yapımında yer almaya başlamıştır. Dondurmaya eklenen karpuzun oranı, çeşidi, ilave edilen miktara göre dondurmanın fiziksel ve kimyasal özellikleri değişmektedir.
Dondurmaya konulan maddelerden biri olan süt kreması; süt homojenize edilmeden (yağı sütün içine eşit olarak dağıtılmadan önce)önce, üzerinde toplanan ve yüksek yağ içeriğine sahip bir maddedir ve dondurmanın yapısının gelişimi, dondurmaya özgü tadın oluşumu, lezzeti ve yağda çözünen aroma maddelerinin aktifleşmesinde etkilidir. Dondurma yapımında kullanılan ve sütün suyunun uçurulması ile elde edilen yoğunlaştırılmış süt, dondurmada buz kristallerinin oluşmasını engeller, dondurmaya hacimli, tok bir yapı kazandırır, Dondurma makinesi kullanmadan kremsi, pürüzsüz, kadifemsi yapı verirken dondurmanın kolayca kaşıkla alınabilecek yumuşaklıkta olmasını sağlar. İçinde kullanılan süt ve krema ile bileşiminde olan proteinleri oluşturan aminoasitler yeterli ve dengeli olmaktadır. Dondurma süte göre daha fazla protein ve daha az yağ içermektedir. Karpuzlu dondurma, karpuzdan gelen L-sitrulini bünyesinde bulundurmaktadır. Bu L-arginin amino asitlerine dönüşerek kas ağrılarını hafifletme ve kan damarı gevşemesine, dolayısıyla da kan dolaşımının düzgün olmasına yardım etmektedir. Bu dondurma azda olsa glutamin, arginin, glutamik asit gibi amino asitleride bünyesinde bulundurmaktadır. Karpuzlu dondurmada karpuz oranı artırılırsa süt ve süt ürünlerinden gelen protein miktarı azalmaktadır. Süt ve sütten elde edilen ürünler her yaştaki insan için önemli olup, yağda eriyen A, D, E, K vitaminlerini içermesi, kalsiyum, fosfor, sodyum, potasyum minerallerince zengin olması ile dondurmanın vitamin ve mineral içeriğini artırmaktadır. Eğer yapımında yoğunlaştırılmış süt kullanılırsa B12 içeriği ve mineral içeriği daha fazla olmaktadır.
Şeker, karpuzlu dondurmada az kullanılsa da dondurma yapımında kullanılması gerekli olan hammaddelerden biridir. Şeker karpuzun tadı oranında ölçülü kullanıldığında karpuzlu dondurmanın tadı üzerinde olumlu etkiye sahiptir. Ucuz ve çabuk temin edilen kuru madde kaynağı olan şeker, yağlılığın dengelenmesi, kuru madde oranını artırması ve ürüne tat kazandırması ile formülasyonda yer alması gerekli olan önemli bir bileşendir. Bu dondurmada kuru madde içeriğini artıran karpuzdan gelen liflerdir. Sindirim enzimleri tarafından parçalanmayan selüloz, hemiselüloz, lignin, pektin, gam, dondurmanın kuru madde içeriğini artırmakla kalmayıp yediğimizde bağırsak içeriği hacmini artırmaları, bağırsakta olan mikro floraya yardımcı olmaları, mide asidini bağlamaları, kolestrolü düzenlemeleri, şeker seviyesini artırmaları gibi etkiye sahiptir. Karpuzdaki lif, bu ürünün kalorisini düşürüp, su ve yağ tutma kapasitesinin yüksek olması ve ürün tadında, olumlu etkiye sahiptir. Karpuzlu dondurmaya konan dondurulup parçalanmış karpuz püresi fazla olursa, dondurmanın gevşek dokuya sahip olmasına neden olmakta, hacmini artırırken, erime süresini kısaltmaktadır. Dondurmada kuru madde oranının yüksek olması erimeyi zorlaştıracağı için, içine kuru üzüm, keten tohumu, soya, ceviz, koymak kuru madde oranını artırırken, Omega-3 içeriğinin artmasına ve mineral içeriğinin zenginleşmesine katkıda bulunabilmektedir. Karpuzlu dondurmaya rengini veren kırmızı meyvelerde bulunan bir karotenoid türü olan likopen, sindirim sistemi, prostat kanseri, kalp hastalığı, yaşa bağlı göz hastalığı riskini azaltır, iltihabı ve oksidatif stresi azaltabilir ve içerdiği C vitamini de bu hastalıkların azaltılmasına yardımcı olur.
Yaz günlerinde içerdiği su,C ve A vitamini ve likopen ile cildi güneş ışığından korumaktadır. Karpuzlu dondurma fonksiyonel bir gıda olarak kabul edilmekte ve önemli, besleyici ve biyoaktif bileşenlerle(yani iltihap önleyici, antioksidan etkiye sahip) donatılmış, insan diyetine önemli katkıda bulunan sağlıklı bir gıdadır. Vücudumuzun su dengesini sağlayan aynı zamanda pek çok vitamin, mineral, karbonhidrat içeren, bazı katkı maddeleri ile zenginleştiğinde kaliteli yaşama katkı sağlayabilecek bir dondurma çeşididir. İçinde kullanılan süt ürünleri nedeniyle laktoz alerjisi olanların ve şekeri nedeniyle şeker hastalarının alırken içeriğine dikkat etmeleri önemlidir.
